به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، نظام چندلایه قیمتگذاری برق و افزایش شتابدار تعرفهها، انرژی را به یکی از متغیرهای کلیدی در ساختار هزینه تولید فولاد تبدیل کرده است. در سال ۱۴۰۴، نرخ برق مصرفی این صنعت نسبت به سال ۱۳۹۹ جهشی قابل توجه داشته؛ بهطوریکه قیمت هر کیلوواتساعت برق از حدود ۸۰ تومان به ۱۹۲۰ تومان در برق دولتی و نزدیک به ۸۰۰۰ تومان در بازار آزاد رسیده است. این افزایش کمسابقه، ابهام در هزینههای تولید را بیشتر کرده و وابستگی رقابتپذیری فولاد ایران به دسترسی پایدار به انرژی را پررنگتر از گذشته ساخته است.
برای سالها، انرژی ارزان و در دسترس یکی از پایههای اصلی مزیت رقابتی فولاد ایران در بازارهای جهانی بود؛ اما دادههای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد این مزیت ساختاری در حال تغییر است. امروز فولادسازان ایرانی با یک ساختار ساده و ثابت هزینهای مواجه نیستند، بلکه درگیر شبکهای از قیمتگذاریهای چندگانهاند؛ وضعیتی که میتواند هزینه تأمین برق را از سطحی بسیار پایین تا نرخهایی همتراز با بالاترین قیمتهای جهانی افزایش دهد.
معمای قیمتگذاری چندگانه برق و جایگاه ایران در جهان
بررسی مقایسهای نرخ برق صنعت فولاد در سال ۱۴۰۴ که از سوی انجمن صنفی کارفرمایی تولیدکنندگان فولاد آلیاژی ارائه شده، نشان میدهد «برق دولتی» با نرخ ۲.۸ سنت به ازای هر کیلوواتساعت، در پایینترین سطح قرار دارد؛ نرخی که حتی از کشورهایی مانند قطر با ۳.۶ سنت و عربستان سعودی با ۴.۸ سنت نیز پایینتر است و بالاترین سطح مزیت را برای تولید ایجاد میکند.
در سطح میانی، برق با نرخ ۸.۸ سنت قرار دارد که بهعنوان برق صادراتی به عراق تعریف شده و هزینه انرژی فولاد ایران را در محدوده کشورهایی با ساختار هزینه متوسط مانند روسیه، قزاقستان و امارات قرار میدهد.
در مقابل، تأمین برق از «بازار آزاد» با نرخ ۱۱.۵ سنت، شرایط متفاوتی را رقم میزند. در این حالت، هزینه تولید فولاد ایران از مزیت انرژیمحور فاصله میگیرد و در ردیف کشورهایی با انرژی گران، از جمله ترکیه، قرار میگیرد؛ بهگونهای که این رقم در محدوده نوسانات قیمتی برخی کشورها مانند آمریکا و عمان نیز دیده میشود.
شوک تورمی در نهادههای تولید
شدت این تغییر زمانی آشکارتر میشود که روند قیمت برق در بازهای پنجساله بررسی شود. به گفته رئیس انجمن فولاد آلیاژی ایران، نرخ برق مصرفی صنعت فولاد از ۸۰ تومان به ازای هر کیلوواتساعت در سال ۱۳۹۹، در سال ۱۴۰۴ به ۱۹۲۰ تومان برای برق دولتی و ۸۰۰۰ تومان برای برق آزاد رسیده است.
این ارقام نشان میدهد صنعت فولاد با تورمی سنگین در هزینه انرژی روبهرو شده است؛ بهطوریکه نرخ برق دولتی حدود ۲۳۰۰ درصد و نرخ برق آزاد نزدیک به ۹۹۰۰ درصد افزایش یافته است. چنین شکاف بزرگی میان حداقل و حداکثر نرخ برق داخلی، ریسک نوسان هزینههای تولید را برای سرمایهگذاران و تولیدکنندگان این صنعت بهطور جدی بالا برده است.
تغییر پارادایم رقابتپذیری
جمعبندی این دادهها نشان میدهد مزیت سنتی صنعت فولاد ایران وارد مرحلهای جدید و پیچیده شده است. اکنون رقابتپذیری فولاد ایران در بازارهای جهانی دیگر یک مزیت قطعی و پیشفرض نیست، بلکه مستقیماً به مدل تخصیص انرژی وابسته است. تداوم دسترسی به برق دولتی میتواند هزینهها را در سطحی مطلوب نگه دارد، اما حرکت به سمت تأمین برق از بازار آزاد، این مزیت را بهسرعت تضعیف میکند و شکاف هزینهای جدیدی در صنعت بهوجود میآورد.
در شرایطی که رقبای منطقهای همچنان از انرژی پایدار و کمهزینه بهره میبرند، مسئله اصلی برای فولاد ایران تنها قیمت برق نیست، بلکه پایداری دسترسی و ثبات در تأمین انرژی است. آینده رقابتپذیری و صادرات این صنعت بیش از هر چیز به نحوه مدیریت ناترازی انرژی و ایجاد سازوکاری پیشبینیپذیر برای تأمین برق وابسته خواهد بود. بدون چنین مدیریتی، حفظ جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد با چالشهای جدیتری روبهرو میشود.
