به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، سعید صمدی، دبیر انجمن زغال سنگ ایران، به بررسی ابعاد جایگزینی سوخت در صنعت فولاد پرداخته و بر پیچیدگی‌های فنی و اقتصادی این موضوع تأکید کرده است. وی اظهار داشت که صنایع فولادی که در حال حاضر با سیستم گاز طبیعی فعالیت می‌کنند، به سادگی قادر به تغییر سیستم سوخت خود به زغال سنگ نیستند. این امر مستلزم جمع‌آوری کامل سیستم‌های گازسوز و راه‌اندازی مجدد سیستم‌های جدید، به‌ویژه در فولادسازی‌های نوین مبتنی بر احیای مستقیم با استفاده از زغال سنگ است.
وضعیت کنونی و مزایای بالقوه زغال سنگ:
- سهم زغال سنگ در فولاد ایران: هم‌اکنون حدود ۱۵ درصد از تولید فولاد کشور با استفاده از زغال سنگ صورت می‌گیرد. این بخش عمدتاً شامل سیستم کوره بلند است که ذوب آهن اصفهان و فولاد زرند ایرانیان از این روش بهره می‌برند.
- صرفه‌جویی انرژی: استفاده از زغال سنگ در سیستم کوره بلند، دو مزیت کلیدی در صرفه‌جویی انرژی دارد: کاهش مصرف گاز طبیعی و همچنین کاهش قابل توجه مصرف برق.
- خودکفایی در تولید برق: حتی برق مورد نیاز این سیستم‌ها نیز معمولاً از حرارت ناشی از احتراق زغال سنگ تولید می‌شود که به نوعی خودکفایی در تولید برق را نیز فراهم می‌کند.
چالش‌های پیش رو و مقایسه با سایر صنایع فولادی:
صمدی معتقد است در صنایعی مانند سیمان، جایگزینی زغال سنگ با گاز طبیعی به مراتب آسان‌تر است. وی پیش‌بینی کرد که با واقعی شدن قیمت انرژی، بسیاری از صنایع به سمت استفاده از زغال سنگ به عنوان انرژی ارزان‌تر سوق پیدا خواهند کرد.
ناترازی انرژی و پایداری سیستم‌های زغال سنگی:
دو فولادساز اصلی که از زغال سنگ استفاده می‌کنند (ذوب آهن اصفهان و فولاد زرند ایرانیان)، به دلیل ماهیت سیستم خود، در زمستان و تابستان با مشکل کمبود انرژی مواجه نمی‌شوند.
وابستگی به واردات و کاهش تولید داخلی زغال سنگ متالورژی:
یکی از چالش‌های جدی، وابستگی ۵۰ درصدی این دو فولادساز به واردات زغال سنگ است. از این میزان واردات، ۲۰ درصد به دلیل نیاز به مشخصات کیفی خاص زغال سنگ (که در داخل تولید نمی‌شود) اجباری است. مابقی واردات نیز ناشی از کمبود تولید داخلی است. متأسفانه، تولید زغال سنگ متالورژی از ۱.۸ میلیون تن در چهار سال گذشته به ۱.۲ تا ۱.۳ میلیون تن کاهش یافته و روند نزولی دارد. این امر عمدتاً به دلیل عدم سرمایه‌گذاری جدید در تولید این نوع زغال سنگ با قیمت‌های پایین فعلی است.
وضعیت زغال سنگ حرارتی:
در حوزه زغال سنگ حرارتی، مشکلی وجود ندارد. حدود ۷۰۰ هزار تن مصرف داخلی در نیروگاه‌ها، فروآلیاژها و صنایع مختلف (از جمله صنایع غذایی) داریم و حتی صادرات سالانه حدود ۲۵۰ میلیون دلاری نیز در این بخش صورت می‌گیرد.
کیفیت، فرآیند شستشو و افزایش هزینه تمام شده:
کیفیت زغال سنگ تحت تأثیر دو عامل ژنتیکی (غیرقابل تغییر) و ناخالصی/خاکستر (قابل بهبود با شستشو) است. فرآیند شستشوی زغال سنگ، هرچند کیفیت را بالا می‌برد، اما راندمان را کاهش می‌دهد (از ۱ تن زغال خام به ۴۰۰ کیلوگرم زغال خالص پس از دو بار شستشو) و در نتیجه قیمت تمام شده را افزایش می‌دهد. این افزایش هزینه، در کنار قیمت پایین فعلی، تولید داخلی زغال سنگ متالورژی را از نظر اقتصادی بسیار دشوار کرده است.
راهکارهای حل مشکل تولید:
صمدی معتقد است با همکاری مجموعه‌های فولادسازی و پرداخت به‌موقع پول زغال سنگ، حدود ۶۰ درصد مشکلات تولیدکنندگان زغال سنگ قابل حل خواهد بود.
ظرفیت تولید در مقابل تولید واقعی:
ایران دارای ۱۳۵ معدن فعال زغال سنگ با ظرفیت اسمی سالانه ۱۱ میلیون تن است، اما تولید واقعی حدود ۴.۵ میلیون تن است که تنها حدود یک سوم ظرفیت اسمی را پوشش می‌دهد. ذخایر زمین‌شناسی (۱۴ میلیارد تن) و ذخیره قطعی اکتشاف شده (۲ میلیارد تن) بسیار قابل توجه بوده و در مقایسه با تولید فعلی، نشان‌دهنده پتانسیل عظیم دست‌نخورده است.
