به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، عناصر خاکی کمیاب در فصل نخست سال ۲۰۲۶ دوباره وارد صحنه بازارهای جهانی کالاها شده و به عامل تعیینکنندهای در صنایع مختلف تبدیل گشتهاند. این مواد نادر به دلیل اهمیت بینظیرشان در پروسه گذار انرژی و سیستمهای دفاعی مدرن، توجه زیادی را جلب کردهاند.
طبق گزارش سازمان زمینشناسی ایالات متحده، برزیل دومین ذخایر بزرگ عناصر نادر خاکی را در جهان در اختیار دارد، اما در حال حاضر تنها قسمتی از تولید جهانی را با ظرفیت فرآوری محدود تأمین میکند. ذخایر عظیم این کشور به موضوع اصلی مذاکرات تازهای میان ایالات متحده و برزیل بدل شده است، زیرا هر دو کشور به دنبال تقویت زنجیرههای تأمین خارج از چین هستند.
در مقابل، چین تقریباً ۶۰ درصد از معادن و بیش از ۹۰ درصد از فرآوری عناصر خاکی کمیاب را کنترل میکند، موقعیتی که پس از محدودیتهای صادراتی اعمال شده توسط پکن در پاسخ به تعرفههای تجاری ترامپ، به وضوح نمود پیدا کرده است.
برای مثال، یک جت جنگنده F-۳۵ به حدود ۴۱۸ کیلوگرم از این عناصر نیاز دارد، در حالی که یک ناوشکن دریایی به حدود ۲.۶ تن و یک زیردریایی کلاس ویرجینیا به تقریباً ۴.۶ تن از آنها احتیاج دارد. علیرغم اینکه در حال حاضر بخش نسبتاً کوچکی از مجموع تقاضای عناصر نادر خاکی — حدود ۸۵۰۰ تن در سال گذشته — به بخش دفاعی اختصاص دارد، اما این درخواست به سرعت در حال گسترش است.
افزایش تقاضا برای خودروهای برقی، پلتفرمهای دفاعی و زیرساختهای مراکز داده موجب بروز عدم تعادل ساختاری در بازار شده است: مصرف در حال افزایش در برابر زنجیره تأمین که هنوز به طور چشمگیری تحت کنترل چین قرار دارد.
کارشناسان به این نکته اشاره کردهاند که به بهرهبرداری رساندن معادن جدید عناصر نادر خاکی میتواند ۱۵ سال یا بیشتر به طول بینجامد، زمانی که به وضوح طولانیتر از جدول زمانی برای کالاهای متعارف مانند طلا یا نقره است.
با نگاهی به آینده، به نظر میرسد بازار عناصر خاکی کمیاب همچنان با چالشهای ساختاری مواجه باشد. تقاضا برای این مواد معدنی در چندین بخش کلیدی مانند خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، دفاع و هوش مصنوعی در حال افزایش است.
مسیر پیش رو بعید است که هموار باشد. بازار همچنان در برابر شوکهای سیاسی، نوسانات قیمت و تأثیرات استراتژی عرضه چین آسیبپذیر است. تحلیلها نشان میدهد که تا سال ۲۰۳۵، آمریکای شمالی میتواند تقریباً ۹ تا ۱۰ درصد از عرضه تصفیهشده اکسیدهای کلیدی عناصر نادر خاکی را به خود اختصاص دهد؛ افزایشی معنادار، اما هنوز بسیار کمتر از جایگزینی تسلط چین.
چالش اقتصادی همچنان پیش روی تولیدکنندگان قرار دارد. هزینههای تولید در خارج از چین بهطور قابل توجهی بالاتر است و این امر به دلیل استانداردهای زیستمحیطی سختگیرانهتر، هزینههای بیشتر نیروی کار و زیرساختهای کمتر توسعهیافته نشأت میگیرد.
بهطوریکه عناصر خاکی کمیاب نه تنها به عنوان نهادههای صنعتی، بلکه به عنوان کالاهای استراتژیک که مرحله بعدی رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی را شکل میدهند، همچنان در کانون توجه باقی خواهند ماند.
