به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، گزارش تحلیلی خرداد ۱۴۰۵ نشریه «Global Cement Magazine» با واکاوی روندهای کلان صنعت سیمان در سطح بینالمللی، زنگ خطری جدی برای صنعت سیمان ایران به صدا درآورده است. این تحلیل نشان میدهد که در حالی که رقبای منطقهای و جهانی با استراتژیهایی نظیر توسعه نیروگاههای اختصاصی خورشیدی و نوسازی ساختار بازار، در حال ارتقای تابآوری خود هستند، صنعت سیمان ایران با چالشهای سهگانه «مازاد ظرفیت تولید نسبت به مصرف»، «محدودیتهای مزمن انرژی» و «تنگتر شدن فضای بازارهای صادراتی همسایه» روبروست؛ وضعیتی که نیازمند بازنگری فوری در سیاستهای توسعهای و استقرار رویکردهای نوین رقابتی است.
تقابل «تقاضای نزولی» و «ظرفیتهای مازاد»؛ درسهایی از ژاپن و ویتنام
تجربه ژاپن در سال مالی ۲۰۲۶ یک هشدار برای اقتصادهای صنعتی است؛ تقاضای ۳۰ میلیون تنی این کشور، کمترین سطح از سال ۱۹۶۴ (زمان المپیک توکیو) است که نشان از سقوط آزاد تقاضا پس از اوج تاریخی سال ۱۹۹۰ دارد. این وضعیت ناشی از ترکیبی از تغییرات جمعیتی، کمبود نیروی کار و کاهش پروژههای ساختمانی است که منجر به خروج غولهایی نظیر «میتسوبیشی اوبه» و «توکویاما» از بازار شده است.
در سوی دیگر، ویتنام نمونهای از شکاف عمیق میان ظرفیت تولید و تقاضاست. با ظرفیت تولید فراتر از ۱۳۰ میلیون تن در برابر مصرف داخلی ۶۵ تا ۷۰ میلیون تنی، این کشور ناچار به تکیه بر صادرات ۳۰ میلیون تنی است که اکنون تحت فشار کاهش قیمتهای جهانی قرار دارد. ایران نیز با ظرفیت اسمی حدود ۹۰ میلیون تن در مقابل مصرف داخلی ۵۵ تا ۶۰ میلیون تنی، ساختاری مشابه ویتنام را تجربه میکند؛ با این تفاوت که ویتنام جایگاه تثبیتشدهتری در آسیای جنوبشرقی دارد، اما صنعت سیمان ایران با افت ۸ درصدی تقاضای داخلی در سال ۱۴۰۴، با تهدیدهای جدیدی در سمت تقاضا مواجه شده است که استراتژیهای صادراتمحور را با ابهام روبرو میکند.
انرژی؛ گذار از «مزیت عملیاتی» به «شاخص رقابتپذیری»
گزارش نشریه تخصصی «Global Cement Magazine» به وضوح نشان میدهد که در جهانِ امروز، انرژی دیگر تنها یک نهاده تولید نیست، بلکه هسته مرکزی رقابتجویی است. تضاد عملکردی میان ایران و رقبای منطقهای در این بخش مشهود است؛ در شرایطی که صنعت سیمان ایران با محدودیتهای شدید برق در تابستان و ناترازی گاز در زمستان دستبهگریبان است، رقبای منطقهای به سمت استقلال انرژی حرکت کردهاند.
بهرهبرداری شرکت «اویاک» ترکیه از بزرگترین سامانه خورشیدی خودمصرف صنعتی با ظرفیت ۱۱۵ مگاوات در آنکارا، که یکچهارم برق مصرفی شرکت را تأمین میکند، مصداق بارز این تغییر رویکرد است. حتی در افغانستان که پروژههای جدید سیمان با پیشبینی استفاده از ۹ هزار پنل خورشیدی طراحی میشوند، این پیام مخابره میشود که امنیت انرژی، مؤلفه اصلیِ تداوم حیات در صنعت سیمان است. بدون چنین زیرساختهایی، صنعت سیمان ایران در بلندمدت توان رقابت هزینهای با رقبا را از دست خواهد داد.
بازتعریف بازارهای صادراتی؛ از «بازار امن» تا «خودکفایی رقیب»
بررسی وضعیت همسایگان ایران نشاندهنده تغییر موازنه در بازارهای صادراتی است که میتواند درآمدهای ارزی این صنعت را به شدت تحتالشعاع قرار دهد:
- افغانستان: با سرمایهگذاری ۳۸۵ میلیون دلاری، در حال احداث دو کارخانه جدید با هدف خودکفایی است که میتواند به تدریج مسیر ورود سیمان ایران به این بازار را مسدود کند.
- عراق: با وجود تداوم واردات، رشد خیرهکننده تولید کارخانههای داخلی این کشور (رشد ۳۷ درصدی کارخانه کبیسه، ۱۷ درصدی قائم و ۱۴ درصدی سنجار)، نشاندهنده حرکت سریع عراق به سمت بینیازی از واردات است.
- پاکستان: این کشور با جذب ۷۰۰ میلیون دلار سرمایهگذاری جدید برای احداث هفت کارخانه سیمان و هدفگذاری صادرات ۱۲ میلیون تنی تا سال ۲۰۲۸، مستقیماً سهم بازار مشترک ایران را هدف قرار داده است.
جمعبندی: ضرورت تغییر پارادایم در صنعت
صنعت سیمان ایران در خرداد ۱۴۰۵ در یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. درسهای جهانی نشان میدهد که اتکای صرف به روشهای سنتی تولید و نادیده گرفتن محدودیتهای انرژی، در کنار تغییرات ساختاری بازارهای صادراتی، تهدیدی جدی برای بقای شرکتهاست. برای پیشگیری از فرسایش مزیتهای کنونی، ضروری است که سیاستگذاران و فعالان این صنعت با تمرکز بر سه محور «توسعه فعال بازارهای صادراتی جدید»، «سرمایهگذاری سنگین در زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر» و «بازنگری در توسعه ظرفیتهای جدید»، از تبدیل شدن به بازاری با مازاد تولیدِ بلااستفاده و هزینههای غیررقابتی جلوگیری کنند.
