به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، در نگاه سنتی، تنشهای ژئوپلیتیک و بحرانهای جهانی معمولاً تقاضا برای طلا را بهعنوان دارایی امن افزایش میداد. اما در وضعیت اخیر، به نظر میرسد تمرکز اقتصاد جهانی بیش از آنکه روی داراییهای امن مالی مثل طلا باشد، به سمت تضمین استمرار انرژی، نفت و گاز معطوف شده است. دلیل این تغییر نیز روشن است: هنگامی که زنجیره تامین انرژی دچار اختلال میشود، اولویت کشورها از مدیریت ریسکهای مالی به مدیریت بقا و تداوم تولید تغییر پیدا میکند.
به دنبال همین تحولات، قیمت جهانی طلا در دورههای مشابه گذشته رشد چشمگیری نداشته و حتی در برخی مقاطع روند کاهشی را تجربه کرده است. در بازار داخلی ایران نیز قیمت طلا همزمان تحت تاثیر دو متغیر کلیدی قرار دارد: نرخ ارز و قیمت جهانی طلا. در مقاطعی که هر دو عامل با کاهش نسبی همراه شدهاند، بازار داخلی نیز افت قیمت را تجربه کرده؛ اما این کاهش به معنای بهبود واقعی شرایط یا بازگشت تعادل عرضه و تقاضا نیست. شواهد میدانی نشان میدهد آنچه بیشتر از همه دیده میشود «کاهش تقاضای واقعی» و افزایش رفتارهای احتیاطی در میان خانوارها و فعالان اقتصادی است.

بر همین اساس، نقش طلا در بازار از یک کالای سرمایهای به سمت ابزاری برای نقدشوندگی تغییر کرده است؛ یعنی بخشی از رفتار بازار به جای خرید برای حفظ ارزش، بیشتر به سمت فروش دارایی برای تامین نقدینگی حرکت کرده است. این نشانه، از مهمترین علائم ورود بازار به فاز رکود ارزیابی میشود؛ وضعیتی که در آن طلا که معمولاً بهعنوان پناهگاه سرمایه شناخته میشود، در عمل کارکرد خود را از دست میدهد و فشار معیشتی و تردید اقتصادی، انگیزه نگهداری را کاهش میدهد.
این رکود فقط به سطح خردهفروشی محدود نمانده و زنجیره ارزش طلا را هم تحت تاثیر قرار داده است. از مراحل استخراج در معادن و فرآوری تا تولید مصنوعات و عرضه نهایی، کاهش تقاضای بازار به کاهش فعالیت در همه حلقههای زنجیره منجر میشود. وقتی بازار مصرف فعال نباشد، تولیدکنندگان نیز با حاشیه سود پایین یا حتی زیان مواجه میشوند؛ بههمین دلیل، در بخش سنگهای قیمتی نیز افت تقاضای داخلی و محدودیتهای صادراتی باعث کاهش حجم معاملات و کاهش سطح فعالیت برخی واحدها در ظرفیتهای پایینتر شده است. این تصویر، حاکی از آن است که رکود فعلی یک پدیده مقطعی و محدود نیست، بلکه ماهیتی ساختاری دارد و به کل صنعت طلا و جواهر تسری یافته است.
در کنار این عوامل، یک چالش قدیمی و ریشهدار نیز همچنان پابرجاست: ضعف در حوزه فرآوری و فناوری. با وجود ذخایر قابلتوجه مواد معدنی و سنگهای قیمتی، بخشی از این ظرفیتها به شکل خام یا نیمهخام از کشور خارج میشود. در نتیجه، ارزش افزوده اصلی عمدتاً در خارج از کشور شکل میگیرد و محصول نهایی با قیمتهای چندبرابری وارد بازارهای جهانی و حتی داخلی میشود. تحریمهای بینالمللی نیز این روند را تشدید کرده است؛ بهطوری که صادرات رسمی طلا و مصنوعات آن با محدودیتهای جدی روبهروست و بخشی از فعالیتهای صادراتی از مسیرهای غیرمستقیم یا با واسطه انجام میشود. این شرایط هم هزینهها را بالا میبرد و هم ریسک فعالیت را افزایش میدهد و در نهایت، رقابتپذیری فعالان داخلی را کاهش میدهد.
در همین راستا، یکی از روندهای پرشتاب سالهای اخیر، رشد پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا بوده است.
هرچند هدف اولیه این ابزارها میتوانست افزایش شفافیت و تسهیل معاملات باشد، اما اکنون برخی نگرانیهای جدی مطرح است. مهمترین مورد، «نبود پشتوانه واقعی و کافی» در برخی پلتفرمهاست؛ به این معنا که حجم فروش انجامشده ممکن است با ذخایر واقعی همخوان نباشد و این موضوع میتواند ریسک مستقیم برای سرمایههای خرد ایجاد کند. همچنین در برخی موارد، منطق قیمتگذاری شفاف نیست و اختلاف غیرمتعارف بین قیمت خرید و فروش یا وابستگی کاربر به همان پلتفرم برای نقد کردن دارایی، به نگرانیها دامن زده است. در شرایط رکود و افزایش تمایل به فروش، همین شکافها میتواند آسیبپذیری سرمایههای مردمی را بیشتر کند.
از طرفی، ضعف در تنظیمگری و نظارت موثر نیز همچنان یکی از نقاط حساس بازار است. هرچند تلاشهایی برای تدوین ضوابط و الزاماتی مانند داشتن پشتوانه واقعی انجام شده، اما اجرای کامل مقررات با تاخیر روبهرو بوده و زیرساختهای نظارتی آنطور که باید تکمیل نشده است. در نتیجه، این بازار در برخی بخشها «نیمهشفاف» یا حتی غیرشفاف توصیف میشود.
در چنین شرایطی، تجربه نشان میدهد رفتارهای هیجانی در بازار طلا میتواند به زیان مستقیم مردم منجر شود؛ بهویژه زمانی که بازار دچار نوسان یا رکود میشود و برخی افراد بر اساس تبلیغات یا فضای غیررسمی تصمیم میگیرند. بنابراین توصیه جدی این است که معاملات طلا از مسیر واحدهای دارای مجوز انجام شود و ترجیحاً خرید و فروش به شکل فیزیکی و با رعایت استانداردهای روشن انجام گیرد. همچنین خرید طلا از نوع «آبشده» بدون دانش تخصصی کافی، پرریسکترین رفتار در این بازار ارزیابی میشود؛ چرا که پیچیدگیهای مرتبط با عیارسنجی و قیمتگذاری میتواند به زیان مستقیم منجر شود. در مقابل، خرید مصنوعات استاندارد از واحدهای معتبر، ریسک کمتری دارد.