به گزارش اختصاصی دمیرنیوز؛ صادرات فولاد ایران در ماههای اخیر با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجه شده است. تحریمهای خارجی، محدودیتهای مرزی، دشواری انتقال محمولهها، افزایش هزینه حملونقل و نوسانات ارزی، مسیر دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای صادراتی را پیچیدهتر کردهاند. این شرایط در حالی ادامه دارد که صنعت فولاد کشور برای حفظ جایگاه خود در بازارهای منطقهای و تأمین ارز مورد نیاز اقتصاد، به تداوم صادرات و دسترسی پایدار به مشتریان خارجی نیاز دارد.

اختلال در مسیرهای صادراتی؛ بازارهای منطقهای تحت تأثیر
بررسی گزارش ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ مؤسسه بینالمللی Shanghai Metals Market (SMM) نشان میدهد محدودیتهای مرزی و تشدید اجرای تحریمهای آمریکا، صادرات فولاد ایران را با اختلال جدی مواجه کرده است. بر اساس این گزارش، اختلال در گذرگاههای مرزی ایران با عراق و پاکستان، دسترسی صادرکنندگان به این بازارها را دشوار کرده و توقف فعالیت برخی مراکز انتقال و بارگیری مجدد محمولههای ایرانی در عمان نیز محدودیت دیگری به مسیرهای صادراتی افزوده است.
در بخش محصولات تخت فولادی، گزارش SMM از نبود پیشنهاد جدید صادراتی اسلب و عقبنشینی خریداران آسیایی به دلیل ریسکهای لجستیکی و امنیتی خبر میدهد. همچنین معاملات قبلی ورق گرم ایران به مقصد عراق در محدوده ۵۴۵ تا ۵۶۰ دلار به ازای هر تن، بر مبنای تحویل در مرز (FCA)، قرار داشته، اما بستهشدن مسیرهای مرزی مانع از انجام معاملات جدید شده است.
این گزارش همچنین از انتقال حدود ۶۰ هزار تن اسلب به بازار داخلی به دلیل نبود فرصت مناسب صادراتی حکایت دارد؛ موضوعی که نشان میدهد محدودیتهای حملونقل صرفاً بر زمان تحویل محمولهها اثر نمیگذارند، بلکه میتوانند مسیر فروش تولیدکنندگان را نیز تغییر دهند.

افزایش هزینه حمل؛ فشار بر قدرت رقابت صادرکنندگان
هزینه حملونقل یکی از عوامل تعیینکننده در رقابتپذیری فولاد صادراتی است. حتی زمانی که قیمت پیشنهادی تولیدکننده ایرانی در مقایسه با رقبا جذاب باشد، افزایش کرایه حمل، محدودیت دسترسی به کشتی و دشواری تأمین خدمات بیمه و انتقال محموله میتواند مزیت قیمتی محصول را کاهش دهد.
گزارش ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ استیلرادار از افزایش ۲۰ تا ۳۰ دلاری هزینه حمل هر تن فولاد ایران خبر داده است. بر اساس همین گزارش، پیشنهادهای صادراتی شمش ایران در محدوده ۴۱۸ تا ۴۳۰ دلار به ازای هر تن FOB قرار داشته است. این ارقام نشان میدهد افزایش هزینههای لجستیکی میتواند فاصله میان قیمت پیشنهادی تولیدکننده و قیمت نهایی قابل قبول برای خریدار را بیشتر کند.
در چنین شرایطی، صادرکننده برای حفظ مشتری خارجی ناچار است بخشی از هزینههای اضافی را در حاشیه سود خود جذب کند یا قیمت پیشنهادی را افزایش دهد؛ هر دو مسیر میتوانند قدرت رقابت محصول ایرانی را در برابر عرضهکنندگان دیگر محدود کنند.

افت تولید؛ محدودیت دیگری برای صادرات
مشکلات صادراتی فولاد ایران تنها به مسیرهای تجاری و حملونقل محدود نمیشود. کاهش تولید و محدودیت تأمین انرژی نیز بر ظرفیت عرضه محصولات صادراتی اثر گذاشته است.
بر اساس اظهارات وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، تولید فولاد کشور در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه کاهش ۱۰.۶ درصدی داشته است. تولید محصولات فولادی نیز با افت ۷.۴ درصدی به ۹ میلیون و ۹۰۳ هزار تن رسیده است.
نکته قابل توجه، افت ۲۵ درصدی تولید محصولات تخت و کاهش ۳۷.۵ درصدی تولید اسلب در این دوره است؛ محصولاتی که در زنجیره صادرات فولاد ایران اهمیت دارند. یعقوبی همچنین ارزش صادرات صنعت فولاد را ۶.۵ میلیارد دلار اعلام کرده و گفته است این رقم به پایینترین سطح از سال ۲۰۱۶ رسیده است.
افزایش هزینه انرژی نیز به این فشارها اضافه شده است. به گفته این مقام صنفی، قیمت گاز مصرفی فولادسازان طی هفت سال ۵۳ برابر شده، درحالیکه قیمت محصولات فولادی در همین بازه ۱۴ برابر افزایش یافته است. این شکاف هزینهای میتواند توان تولیدکنندگان برای حفظ قیمت رقابتی در بازارهای صادراتی را محدود کند.

رقابت جهانی؛ چین همچنان بازیگر بزرگ بازار صادرات
در کنار محدودیتهای داخلی و تجاری، صادرکنندگان ایرانی با رقابت گسترده تولیدکنندگان جهانی نیز مواجهاند. چین همچنان یکی از بازیگران اصلی عرضه فولاد در بازار بینالمللی است و حجم بالای صادرات این کشور بر فضای رقابتی بازار اثر میگذارد.
بر اساس دادههای گمرک چین که در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، صادرات فولاد این کشور در ۱۰ ماه نخست سال به حدود ۹۵.۵ میلیون تن رسیده است. این میزان نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲.۳ درصد کاهش نشان میدهد. صادرات اکتبر نیز با ثبت حدود ۹.۸۵ میلیون تن، نسبت به ماه قبل ۶.۱ درصد کمتر بوده است.
با وجود کاهش نسبی صادرات چین، حجم عرضه این کشور همچنان قابل توجه است و رقابت در بازارهای مقصد را تشدید میکند. در چنین فضایی، هرگونه افزایش هزینه حمل یا تأخیر در تحویل محمولههای ایرانی میتواند موقعیت صادرکنندگان کشور را در مذاکرات تجاری تضعیف کند.

صادرات فولاد؛ مسئلهای فراتر از فروش محصول
صادرات فولاد برای اقتصاد ایران صرفاً به معنای فروش مازاد تولید نیست؛ این بخش یکی از مسیرهای مهم تأمین ارز غیرنفتی، حفظ بازارهای خارجی، تداوم فعالیت زنجیره تولید و پشتیبانی از اشتغال صنعتی محسوب میشود. از دست رفتن مشتریان خارجی یا کاهش استمرار عرضه، ممکن است بازگشت به بازارهای قبلی را نیز دشوارتر کند؛ زیرا خریداران بینالمللی برای تأمین مواد اولیه و محصولات فولادی به ثبات در قیمت، زمان تحویل و اعتبار تجاری تأمینکننده نیاز دارند.
گزارشهای اخیر بازار نشان میدهد مسئله صادرات فولاد ایران به یک عامل منفرد محدود نیست. تحریمها و محدودیتهای انتقال کالا در کنار اختلال مرزی، افزایش هزینه حمل، ناترازی انرژی و کاهش تولید، مجموعهای از موانع بههمپیوسته را ایجاد کردهاند.
در چنین شرایطی، حفظ بازارهای صادراتی نیازمند نگاهی فراتر از تعیین قیمت و صدور مجوز صادرات است. تسهیل فرآیندهای گمرکی و تجاری، ایجاد مسیرهای مطمئن حملونقل، کاهش هزینههای مبادله، ثبات مقررات صادراتی و تأمین پایدار انرژی باید بهعنوان اجزای یک راهبرد واحد مورد توجه قرار گیرند. در غیر این صورت، حتی برخورداری از ظرفیت تولید و مزیتهای صنعتی نیز بهتنهایی برای حفظ جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد کافی نخواهد بود.