به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، زغال‌سنگ، به عنوان یکی از کهن‌ترین منابع انرژی فسیلی، نقشی بی‌بدیل در بلوغ انقلاب صنعتی و گذار کشورها به سمت صنعتی شدن ایفا کرده است.
با این حال، در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در کشورهای پیشرفته، جایگاه این منبع انرژی تحت تأثیر عواملی چون سیاست‌های زیست‌محیطی، پیشرفت فناوری‌های انرژی‌های تجدیدپذیر و تغییر ساختار بازارهای انرژی، دستخوش تحول شده است. این کشورها طی یک قرن گذشته، به تدریج از زغال‌سنگ رویگردان شده و به سمت منابع نفت، گاز، مازوت و انرژی خورشیدی سوق یافته‌اند.
امروز، علی‌رغم روند بلندمدت کاهشی مصرف زغال‌سنگ، این منبع انرژی همچنان بخش قابل توجهی از سبد انرژی جهانی را به خود اختصاص داده است؛ به طوری که بر اساس گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، زغال‌سنگ حدود یک‌سوم تولید برق جهان را تأمین می‌کند. در شرایطی که بسیاری از کشورها، از جمله چین، هند، پاکستان و حتی ترکیه، بخش قابل توجهی از سوخت صنعتی خود را از زغال‌سنگ تأمین کرده و حتی به واردات آن روی آورده‌اند، در ایران هنوز الگوی مشخصی برای استفاده گسترده از این سوخت در صنایع شکل نگرفته است. این در حالی است که زغال‌سنگ می‌تواند به عنوان یک منبع انرژی قابل اتکا در شرایط خاص، مانند دوران جنگ‌ها و بحران‌های انرژی، مورد استفاده قرار گیرد. بسیاری از کشورها ذخایر زغال‌سنگ خود را برای مواقع بحرانی انبار می‌کنند تا در زمان نیاز، بلافاصله به آن روی بیاورند.
کیوان جعفری طهرانی، کارشناس حوزه معدن و صنایع معدنی، در تشریح وضعیت بهره‌برداری و استفاده جهانی از زغال‌سنگ، اظهار داشت: «از زمان همه‌گیری کرونا شاهد افزایش مصرف زغال‌سنگ در دنیا بوده‌ایم، در حالی که پیش از آن، به دلیل اقدامات جهانی برای سبز شدن صنایع، مصرف آن رو به کاهش بود.» وی افزود: «پیش از سال ۲۰۱۹، چین اعلام کرده بود که تا سال ۲۰۵۰ صنایع فولادی و سایر صنایع خود را سبز خواهد کرد و هند نیز این برنامه را تا سال ۲۰۶۰ اعلام کرده بود. اما با همه‌گیری کرونا، کشورها به استفاده از منابع زغال‌سنگ هجوم آوردند و حتی قیمت آن به شکل نجومی افزایش یافت. متعاقب این امر، هند برنامه صنعت سبز خود را تا سال ۲۰۷۰ و چین نیز تا سال ۲۰۶۰ به تعویق انداخت.»
جعفری طهرانی با اشاره به برنامه‌های اتحادیه اروپا برای اعمال عوارض کربن از سال ۲۰۲۵ برای صادرکنندگان به این اتحادیه، گفت: «با افزایش مصرف زغال‌سنگ، اعضای اتحادیه اروپا نیز اعلام کردند که این تعرفه را از سال ۲۰۳۰ اعمال خواهند کرد، که نشان‌دهنده روی آوردن کشورهای صنعتی به استفاده از زغال‌سنگ است.» وی افزود: «امروز استان مغولستان داخلی در چین، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان زغال‌سنگ در جهان است و آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که هم تولید و هم صادرات خود را به هند و پاکستان توسعه داده است.»
این کارشناس حوزه معادن در خصوص وضعیت استفاده از زغال‌سنگ در ایران توضیح داد: «در کشور ما، ذخایر زغال‌سنگ عمدتاً از نوع «حرارتی» هستند که ارزش کمتری دارند و کمتر مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند. در نوع «زغال‌سنگ کک‌شو» که برای ذوب آهن کاربرد دارد، تولید داخلی (حدود ۷۰۰ هزار تن در سال) پاسخگوی نیاز بیش از یک میلیون تنی واردات نبوده است.» وی همچنین موضوع ایمنی در معادن زغال‌سنگ کشور و حوادث مرتبط را از عواملی برشمرد که سهم زغال‌سنگ در سبد انرژی ایران را نسبت به سایر کشورها کاهش داده است.
جعفری طهرانی تأکید کرد: «برای حرکت در مسیر کشورهای پیشرفته، باید سرمایه‌گذاری در معادن زغال‌سنگ و نیروگاه‌های زغالی را توسعه دهیم. ایران از ذخایر قابل توجه زغال‌سنگ حرارتی برخوردار است و با افزایش سرمایه‌گذاری در این حوزه، می‌توان سهم زغال‌سنگ را در سبد انرژی کشور گسترش داد.»
وی ادامه داد: «دو دهه پیش، پاکستان واردکننده زغال‌سنگ از ایران بود، اما برخی سیاستگذاری‌ها باعث کاهش و محدودیت صادرات شد. این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که صادرات و ارزآوری، موتور محرک توسعه صنعت و جذب سرمایه‌گذاری است.»
این کارشناس در پایان خاطرنشان کرد: «برای صنعتی کردن حوزه زغال‌سنگ و تحقق سرمایه‌گذاری در این بخش، دولت و سیاستگذاران صنعتی باید از بخش خصوصی حمایت کامل کرده و موانع صادراتی و قوانین دست‌وپاگیر را اصلاح کنند. یافتن کشورهای خریدار جدید نیز ضروری است تا بخش خصوصی بتواند با رونق صادرات، سرمایه لازم برای سرمایه‌گذاری در این حوزه را فراهم آورد.»
