به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، صنعت فولاد ایران در شرایطی وارد نیمه دوم سال شده که محدودیت‌های انرژی صرفاً یک اختلال مقطعی در روند تولید آن نیستند و به یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر اقتصاد این صنعت تبدیل شده‌اند. افت تولید در ماه‌های ابتدایی سال از یک سو و افزایش هزینه تأمین انرژی از سوی دیگر، معادله فعالیت فولادسازان را پیچیده‌تر کرده است. بر اساس آمارهای منتشرشده، تولید فولاد میانی ایران در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود ۶ میلیون و ۲۵۸ هزار تن رسیده که نسبت به ۸ میلیون و ۷۴۹ هزار تن در مدت مشابه سال قبل، کاهش حدود ۲۸ درصدی را نشان می‌دهد. در همین مدت، تولید اسلب حدود ۶۰ درصد و تولید آهن اسفنجی حدود ۳۸ درصد کاهش داشته است. این ارقام اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند وقتی بدانیم زنجیره فولاد به تولید پیوسته و استفاده مستمر از ظرفیت نیاز دارد. کاهش حجم تولید می‌تواند باعث شود هزینه‌های ثابت کارخانه روی مقدار کمتری از محصول سرشکن شود و در نتیجه، هزینه تمام‌شده هر واحد محصول افزایش پیدا کند.
برق؛ هم محدودکننده تولید و هم عامل افزایش هزینه
مسئله انرژی اما فقط به دسترسی محدود به برق ختم نمی‌شود. افزایش قیمت برق نیز به یکی از نگرانی‌های اصلی فولادسازان تبدیل شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، قیمت برق مورد استفاده صنایع فولادی در برخی معاملات بازار آزاد و بورس انرژی تا حدود ۱۶ هزار و ۷۰۰ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت رسیده است. این در حالی است که قیمت‌های پیشین برق صنعتی فاصله قابل‌توجهی با این ارقام داشته‌اند. در چنین شرایطی فولادساز با یک دوگانه اقتصادی مواجه می‌شود؛ اگر برق در دسترس نباشد، تولید کاهش پیدا می‌کند و اگر برق با قیمت بالا تأمین شود، هزینه تولید افزایش می‌یابد. به این ترتیب، انرژی از یک نهاده ضروری برای تولید به متغیری تبدیل شده که می‌تواند هم‌زمان بر حجم تولید، بهای تمام‌شده و حاشیه سود اثر بگذارد.
گاز؛ حلقه دوم فشار انرژی
فشار انرژی نیز به برق محدود نمی‌شود. گاز طبیعی یکی از نهاده‌های مهم در زنجیره فولاد، به‌ویژه در تولید آهن اسفنجی است و افزایش هزینه آن یا اعمال محدودیت در ماه‌های سرد می‌تواند بخشی دیگر از زنجیره را تحت فشار قرار دهد. اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که افت ۳۸ درصدی تولید آهن اسفنجی در سه‌ماهه نخست سال را در کنار نگرانی‌های مربوط به تأمین گاز قرار دهیم. در چنین شرایطی، هرگونه محدودیت جدید می‌تواند بر توازن مواد اولیه و ظرفیت فعالیت واحدهای پایین‌دستی نیز اثر بگذارد. در واقع، فولادسازان در نیمه دوم سال علاوه بر محدودیت انرژی با مسئله افزایش هزینه‌های انرژی نیز مواجه هستند.
فشار خارجی؛ ضلع سوم معادله
در کنار مشکلات داخلی، شرایط تجارت خارجی نیز برای فولاد ایران بدون ریسک نیست. تحریم‌های جدید آمریکا که در اول اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شد، بخش‌هایی از اقتصاد ایران و برخی تأمین‌کنندگان خارجی را هدف قرار داده و هم‌زمان اختلال در مسیرهای کشتیرانی نیز بر تجارت خارجی ایران سایه انداخته است. اگرچه این تحریم‌ها مستقیماً صنعت فولاد را هدف نگرفته‌اند، اما اثر آنها می‌تواند از مسیر حمل‌ونقل، تجارت خارجی، تأمین تجهیزات و قطعات و افزایش هزینه مبادلات به زنجیره فولاد منتقل شود. برای صنعتی که صادرات یکی از مسیرهای مهم فروش آن است، افزایش هزینه و ریسک تجارت خارجی در شرایطی که هزینه تولید داخلی نیز در حال افزایش است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تصویر کلی نشان می‌دهد صنعت فولاد ایران با یک فشار چندلایه مواجه است: از یک سو محدودیت انرژی حجم تولید را کاهش داده و از سوی دیگر، افزایش قیمت برق و گاز هزینه تولید را بالا می‌برد. در سمت دیگر نیز افزایش ریسک‌های تجاری می‌تواند هزینه صادرات و دسترسی به بازارهای خارجی را افزایش دهد. در چنین شرایطی، افزایش فاصله میان هزینه تولید و توان رقابت مسئله اصلی فولاد ایران است. اگر این روند ادامه پیدا کند، فشار آن می‌تواند از سطح کارخانه‌ها فراتر رود و بر عرضه فولاد، صادرات، حاشیه سود شرکت‌ها و حتی تصمیم سرمایه‌گذاران برای توسعه یا نوسازی واحدهای فولادی اثر بگذارد.چالش امروز فولاد ایران را می‌توان در یک معادله خلاصه کرد: تولید کمتر، انرژی گران‌تر و تجارت پرریسک‌تر. مجموعه این عوامل نشان می‌دهد مسئله انرژی به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در اقتصاد و رقابت‌پذیری این صنعت تبدیل شده است.
