به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پیش‌بینی کرد ظرفیت مازاد تولید فولاد جهان از ۶۰۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ به ۷۲۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۷ افزایش یابد؛ روندی که همزمان با فشار هزینه انرژی و ابهام‌های مقرراتی، مسیر سرمایه‌گذاری در تولید کم‌کربن را دشوارتر می‌کند.
گزارش OECD با عنوان «هدایت گذار صنعت فولاد در شرایط ظرفیت مازاد جهانی»، تأکید می‌کند که صنعت فولاد با دو چالش بزرگ و متداخل دست‌وپنجه نرم می‌کند: مدیریت ظرفیت‌های مازاد تولید و آمادگی برای گذار به تولید با انتشار کربن کمتر. این سازمان خاطرنشان کرد که ارائه یارانه‌های گسترده در برخی کشورها که اقتصادهای آن‌ها بر پایه سازوکارهای غیربازاری اداره می‌شود، عامل اصلی شکل‌گیری این ظرفیت‌های مازاد است.
همچنین، این گزارش به یک نکته نگران‌کننده دیگر اشاره دارد؛ جریان سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی (FDI) به جای آنکه به حذف تدریجی واحدهای تولیدی با انتشار بالای کربن کمک کند، گاهی به انتقال ظرفیت‌های تولیدی قدیمی و پرانتشار به مناطق دیگر منجر می‌شود که این امر فرآیند کربن‌زدایی جهانی را کندتر می‌کند.
تحلیل ظرفیت‌های تولید؛ تقابل فناوری‌های جدید و روش‌های سنتی
بر اساس برآورد این سازمان، ترکیب ظرفیت‌های تولیدی جهان تا سال ۲۰۲۷ به شرح زیر تغییر خواهد کرد:
- تولید بر پایه احیای مستقیم (DRI) و کوره قوس الکتریکی: رسیدن به ظرفیت ۳۰.۷ میلیون تن.
- تولید مبتنی بر کوره بلند و کنورتور اکسیژنی (BF-BOF): رسیدن به ظرفیت ۶۲.۱ میلیون تن.
- تولید با استفاده از کوره‌های قوس الکتریکی مبتنی بر قراضه: رسیدن به ظرفیت ۶۱.۷ میلیون تن.
با این حال، OECD هشدار می‌دهد که گسترش ظرفیت در بخش DRI لزوماً به معنای حرکت آگاهانه به سمت تولید سازگار با محیط‌زیست نیست. در واقع، توسعه این ظرفیت‌ها تحت تأثیر متغیرهایی نظیر مزیت‌های اقتصادی، شرایط بازار و سیاست‌های ملی قرار دارد که می‌تواند فرآیند تعطیلی واحدهای انرژی‌بر قدیمی را تحت‌الشعاع قرار دهد.
تعلیق پروژه‌های فولاد سبز؛ پیامدهای اقتصادی ظرفیت مازاد
یکی از جدی‌ترین پیامدهای ظرفیت مازاد، تأثیر منفی آن بر پروژه‌های استراتژیک کربن‌زدایی است. طبق گزارش OECD، تا سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵، پروژه‌های تولید فولاد کم‌کربن با مجموع ظرفیت ۱۵.۵ میلیون تن، به دلیل ترکیب عوامل مختلف از جمله وجود ظرفیت مازاد، هزینه‌های بالای انرژی و ابهام در مقررات، با وضعیت تعلیق یا تأخیر مواجه شده‌اند. این نشان می‌دهد که دسترسی به فناوری به تنهایی برای گذار سبز کافی نیست و عوامل اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌ای در اجرای پروژه‌ها دارند.
علاوه بر این، کاهش قیمت فولاد تولیدشده با روش‌های متعارف (سنتی)، توجیه اقتصادی تولید فولاد سبز را از بین می‌برد. وقتی قیمت فولاد معمولی کاهش می‌یابد، فاصله قیمتی میان محصولات سبز و متعارف بیشتر شده و تولیدکنندگان برای خرید فولاد کم‌کربن ناچار به پرداخت «پریمیوم» (افزونه قیمتی) بیشتری هستند که این امر جذابیت تجاری محصولات سبز را کاهش می‌دهد.
هشدار نهادهای بین‌المللی درباره انضباط بازار و آینده سرمایه‌گذاری
در کنار گزارش OECD، مؤسسه آهن و فولاد آمریکا (AISI) نیز بر این دیدگاه تأکید کرده است که ظرفیت مازاد جهانی، «انضباط بازار» را از بین می‌برد. به گفته AISI، این شرایط می‌تواند اعتماد سرمایه‌گذاران را سلب کرده و مانعی جدی برای فولادسازان در مسیر سرمایه‌گذاری در تأسیسات جدید و نوسازی واحدهای موجود ایجاد کند.
در مجموع، صنعت فولاد جهان در موقعیتی بحرانی قرار دارد؛ جایی که باید همزمان با مدیریت بحران ظرفیت مازاد، راهی برای پیشبرد پروژه‌های کربن‌زدایی بیابد، در حالی که فشار هزینه‌های انرژی و نوسانات قیمتی، مسیر گذار به آینده‌ای پاک را بسیار دشوار و پرریسک کرده است.
